هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زخم بستر عفونی؛ علائم عفونت و نحوه مراقبت
زخم بستر یا زخم فشاری میتواند در صورت فراهم شدن شرایط نامناسب دچار عفونت شود. تشخیص بهموقع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا عفونت ممکن است فقط به بستر زخم محدود نماند و در موارد شدیدتر به بافتهای اطراف یا ساختارهای عمقی گسترش پیدا کند.
با این حال، وجود ترشح، بو یا حتی باکتری در زخم بهتنهایی به معنی عفونت قطعی نیست. زخمهای مزمن میتوانند دارای میکروارگانیسم باشند و تشخیص عفونت باید بر اساس مجموعهای از علائم بالینی و ارزیابی بیمار انجام شود.
در این مقاله با علائم زخم بستر عفونی، تفاوت عفونت با آلودگی میکروبی، نحوه مراقبت، نقش شستوشو و پانسمان و مهمتر از همه علائمی که نیازمند مراجعه پزشکی هستند آشنا میشویم.
اگر ابتدا میخواهید با علت ایجاد و مراحل مختلف این نوع زخم آشنا شوید، راهنمای زخم بستر چیست؟ را مطالعه کنید.
زخم بستر عفونی چیست؟
زخم بستر زمانی ایجاد میشود که فشار و نیروهای مکانیکی به پوست و بافت زیرین آسیب وارد کنند. خود «درجه» یا «مرحله» زخم مشخصکننده وجود عفونت نیست.
برای مثال:
زخم بستر درجه ۳ لزوماً عفونی نیست.
و از طرف دیگر، وجود عفونت باید جداگانه و بر اساس وضعیت زخم و بیمار ارزیابی شود.
بنابراین دو سؤال متفاوت داریم:
زخم چقدر عمیق است؟ → مرحله زخم
آیا شواهد بالینی عفونت وجود دارد؟ → وضعیت عفونت
اگر درباره زخمهای عمیقتر اطلاعات بیشتری نیاز دارید، راهنمای درمان زخم بستر درجه ۳ بهطور اختصاصی درباره مراقبت و انتخاب پانسمان این مرحله توضیح میدهد.
علائم عفونت زخم بستر چیست؟
علائم عفونت همیشه در همه بیماران یکسان نیستند و باید مجموعه وضعیت زخم و بیمار بررسی شود.
برخی تغییراتی که میتوانند شک به عفونت موضعی را افزایش دهند عبارتاند از:
- افزایش یا تغییر غیرمنتظره ترشح زخم
- افزایش درد یا ایجاد درد جدید
- افزایش گرمی بافت اطراف
- قرمزی یا التهاب اطراف زخم
- تورم
- تغییر وضعیت بافت گرانوله
- افزایش یا ایجاد بافت نکروتیک
- بزرگتر یا عمیقتر شدن زخم
- تأخیر غیرمنتظره در روند بهبود
- ایجاد بوی نامطبوع جدید یا تشدیدشونده
وجود یکی از این موارد بهتنهایی همیشه برای تشخیص قطعی عفونت کافی نیست، اما مشاهده چند علامت یا بدتر شدن وضعیت زخم باید جدی گرفته شود.
آیا بوی بد زخم بستر نشانه عفونت است؟
بوی نامطبوع میتواند یکی از علائمی باشد که نیاز به بررسی دارد، اما نباید تنها بر اساس بو نتیجه گرفت که زخم عفونی است.
عواملی مانند بافت نکروتیک، نوع ترشح، پانسمان اشباعشده و وضعیت بستر نیز میتوانند روی بوی زخم اثر بگذارند.
اگر بوی جدید یا شدید همراه با افزایش درد، تغییر ترشح، قرمزی، گرمی، تورم یا بدتر شدن زخم باشد، اهمیت بالینی بیشتری پیدا میکند.
آیا ترشح زرد یا سبز به معنی عفونت است؟
ظاهر ترشح بهتنهایی برای تشخیص عفونت کافی نیست.
در ارزیابی ترشح باید به مواردی مانند:
- مقدار ترشح
- تغییر نسبت به روزهای قبل
- غلظت
- رنگ
- بو
- وضعیت بستر
- وضعیت پوست اطراف
توجه شود.
ترشح چرکی، بهویژه اگر با سایر علائم بالینی همراه باشد، نیازمند ارزیابی پزشکی است.
تفاوت آلودگی، کلونیزاسیون و عفونت زخم
یکی از نکات مهم این است که وجود میکروارگانیسم در یک زخم مزمن الزاماً به معنی عفونت بالینی نیست.
بهصورت ساده میتوان گفت:
آلودگی یا حضور میکروبی: میکروارگانیسمها میتوانند روی زخم حضور داشته باشند.
کلونیزاسیون: میکروارگانیسمها در زخم حضور و تکثیر دارند، اما لزوماً باعث عفونت بالینی نشدهاند.
عفونت: تعامل میکروارگانیسمها با بافت و پاسخ بدن باعث ایجاد علائم و اختلال بالینی میشود.
به همین دلیل درمان نباید فقط بر اساس این تصور باشد که «هر زخم دارای باکتری باید آنتیبیوتیک دریافت کند».
آیا هر زخم بستر عفونی به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
خیر.
آنتیبیوتیک سیستمیک نباید صرفاً با هدف «سریعتر خوب شدن زخم بستر» مصرف شود.
همچنین مثبت بودن کشت زخم بهتنهایی، بدون شواهد بالینی عفونت، الزاماً به معنی نیاز به آنتیبیوتیک سیستمیک نیست.
در مقابل، شرایطی مانند عفونت منتشر بافت اطراف، احتمال عفونت استخوان یا علائم سیستمیک میتوانند نیازمند ارزیابی و درمان پزشکی باشند.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای زخم بستر توصیه نمیشود.
چه زمانی زخم بستر عفونی خطرناک است؟
برخی علائم نیازمند توجه سریعتر هستند.
در صورت مشاهده مواردی مانند:
- تب یا لرز
- ضعف یا بدحال شدن عمومی بیمار
- گیجی جدید، بهخصوص در سالمندان
- قرمزی در حال گسترش اطراف زخم
- گرمی و تورم قابل توجه
- افزایش شدید یا ناگهانی درد
- ترشح چرکی
- بدتر شدن سریع زخم
- گسترش نکروز
- نمایان شدن یا احتمال درگیری ساختارهای عمقی
- احتمال عفونت استخوان
- علائم احتمالی سپسیس
بیمار باید سریعاً توسط پزشک یا مرکز درمانی ارزیابی شود.
در بیماران مبتلا به دیابت، اختلال خونرسانی، نقص ایمنی یا بیماریهای زمینهای مهم نیز آستانه مراجعه باید پایینتر باشد.
مراقبت از زخم بستر عفونی چگونه انجام میشود؟
در صورت شک به عفونت، اولین اقدام نباید خرید خودسرانه یک پانسمان آنتیمیکروبیال باشد.
مراقبت صحیح بر اساس ارزیابی وضعیت بیمار و زخم برنامهریزی میشود.
۱. ارزیابی کامل زخم
باید مواردی مانند:
- مرحله و عمق زخم
- اندازه
- میزان و نوع ترشح
- بافت بستر
- پوست اطراف
- درد
- بو
- نکروز
- حفره و تونل
- علائم عفونت موضعی و سیستمیک
بررسی شوند.
۲. شستوشو و پاکسازی مناسب زخم
پاکسازی زخم بخشی از آمادهسازی بستر است و میتواند به حذف آلودگیها، ترشحات و بقایای سطحی کمک کند.
اما انتخاب محلول، روش شستوشو و دفعات آن باید متناسب با وضعیت زخم باشد.
برای مطالعه کاملتر، راهنمای نحوه شستوشوی زخم را مطالعه کنید.
۳. بررسی نیاز به دبریدمان
وجود بافت نکروتیک یا اسلاف میتواند مدیریت زخم را دشوار کند.
در شرایط مناسب ممکن است دبریدمان برای حذف بافت غیرزنده لازم باشد، اما روش دبریدمان باید با توجه به:
- خونرسانی
- عمق زخم
- وضعیت بیمار
- میزان نکروز
- عفونت
- اهداف درمان
انتخاب شود.
دبریدمان زخم عمیق یا عفونی نباید بهصورت خودسرانه در منزل انجام شود.
۴. کاهش فشار
وجود عفونت باعث نمیشود اصل اولیه زخم بستر فراموش شود.
تا زمانی که فشار مداوم روی زخم وجود داشته باشد، روند ترمیم میتواند مختل شود.
تغییر وضعیت بیمار، کاهش فشار مستقیم روی محل زخم و استفاده مناسب از سطوح حمایتی همچنان بخش مهم مراقبت هستند.
۵. مدیریت رطوبت و ترشح
پانسمان باید بتواند با وضعیت ترشح زخم هماهنگ باشد.
در زخم پرترشح، کنترل اگزودا اهمیت دارد تا علاوه بر مدیریت رطوبت بستر، از ماسراسیون پوست اطراف نیز جلوگیری شود.
اگر میخواهید معیارهای کلی انتخاب پانسمان را بشناسید، مقاله بهترین پانسمان برای زخم بستر را مطالعه کنید.
چه پانسمانی برای زخم بستر عفونی مناسب است؟
هیچ پانسمان واحدی برای تمام زخمهای بستر عفونی وجود ندارد.
انتخاب پانسمان باید بر اساس عواملی مانند:
- عمق زخم
- میزان ترشح
- وضعیت بستر
- پوست اطراف
- وجود حفره
- درد
- وضعیت عفونت
- اهداف درمان
انجام شود.
پانسمان نقره برای زخم بستر عفونی
برخی پانسمانهای حاوی نقره برای مدیریت بار میکروبی موضعی در شرایط مناسب طراحی شدهاند.
اما وجود زخم بستر یا حتی شک به عفونت به معنی آن نیست که همه بیماران باید از پانسمان نقره استفاده کنند.
پانسمان نقره جایگزین ارزیابی و درمان عفونت منتشر یا سیستمیک نیست.
برای مشاهده محصولات این گروه میتوانید پانسمان نقره را در الو طب بررسی کنید.
پانسمان PHMB برای زخم بستر عفونی
PHMB در برخی محصولات مراقبت از زخم با هدف مدیریت میکروبی موضعی استفاده میشود.
اما نوع محصول اهمیت دارد؛ محلول شستوشو، ژل و پانسمان حاوی PHMB کاربرد یکسانی ندارند.
اگر پانسمان حاوی PHMB متناسب با وضعیت زخم مورد نیاز باشد، میتوانید محصولات دسته پانسمان PHMB را بررسی کنید.
آیا فوم شستوشوی زخم طباسپت برای زخم عفونی استفاده میشود؟
فوم شستوشوی زخم طباسپت یک محصول پاکسازی زخم است و نباید آن را با پانسمان فوم یا درمان سیستمیک عفونت اشتباه گرفت.
در برنامه مراقبت از برخی زخمها ممکن است پاکسازی بستر با یک محصول مناسب بخشی از مراقبت باشد، اما وجود عفونت منتشر یا علائم عمومی نیازمند ارزیابی پزشکی است و صرف شستوشوی زخم کافی نیست.
آیا ژل X طباسپت برای زخم عفونی مناسب است؟
ژل X طباسپت یک ژل PHMB برای پاکسازی و آمادهسازی بستر زخم و مدیریت موضعی محیط زخم است.
این محصول نیز نباید بهعنوان «درمان قطعی عفونت» معرفی شود.
انتخاب آن باید متناسب با وضعیت بستر و برنامه مراقبت باشد.
آیا میتوان روی زخم بستر عفونی الکل یا مواد ضدعفونیکننده قوی ریخت؟
استفاده خودسرانه از مواد تحریککننده یا سیتوتوکسیک روی بستر زخم میتواند به بافت سالم آسیب وارد کند.
«قویتر بودن» یک ماده ضدعفونیکننده لزوماً به معنی مناسبتر بودن آن برای بستر زخم نیست.
انتخاب ماده پاککننده یا آنتیسپتیک باید بر اساس نوع زخم، شرایط بیمار و هدف درمان انجام شود.
آیا زخم بستر عفونی در منزل قابل مراقبت است؟
بخشی از مراقبت ممکن است در منزل انجام شود، اما وجود شک به عفونت سطح تصمیمگیری را تغییر میدهد.
اگر متخصص برنامه مشخصی برای مراقبت در منزل تعیین کرده باشد، خانواده یا مراقب میتوانند طبق آن اقدام کنند.
اما در صورت مشاهده علائم عفونت منتشر، تب، بدحالی، افزایش سریع درد، قرمزی در حال گسترش یا بدتر شدن واضح زخم، ادامه درمان خودسرانه در منزل مناسب نیست.
برای اصول عمومی مراقبت خانگی میتوانید راهنمای درمان زخم بستر در منزل را مطالعه کنید.
آیا از زخم بستر باید کشت گرفته شود؟
در برخی شرایط پزشک ممکن است بررسی میکروبی را لازم بداند.
اما نتیجه کشت باید در کنار وضعیت بالینی بیمار تفسیر شود.
صرف پیدا شدن میکروارگانیسم در نمونه زخم به معنی آن نیست که بیمار الزاماً به آنتیبیوتیک سیستمیک نیاز دارد.
چگونه از بدتر شدن زخم بستر عفونی جلوگیری کنیم؟
اقدامات مهم شامل:
- کاهش فشار مداوم روی محل زخم
- رعایت برنامه مراقبت تعیینشده
- پاکسازی صحیح
- کنترل ترشح
- محافظت از پوست اطراف
- تعویض پانسمان بر اساس وضعیت زخم و دستورالعمل محصول
- توجه به تغذیه و آبرسانی مناسب
- پایش منظم تغییرات زخم
- مراجعه در صورت مشاهده علائم هشدار
است.
سوالات متداول درباره زخم بستر عفونی
از کجا بفهمیم زخم بستر عفونی شده است؟
افزایش درد، تغییر یا افزایش ترشح، گرمی و قرمزی اطراف، تورم، بوی جدید، بدتر شدن زخم و تأخیر در بهبود میتوانند شک به عفونت را افزایش دهند. تشخیص نهایی باید با ارزیابی بالینی انجام شود.
آیا بوی بد زخم بستر یعنی عفونت؟
نه همیشه. بو میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و باید همراه با سایر علائم بررسی شود.
آیا ترشح زرد زخم نشانه عفونت است؟
رنگ ترشح بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست. مقدار، بو، غلظت، تغییرات ترشح و سایر علائم زخم نیز اهمیت دارند.
آیا زخم بستر عفونی باید آنتیبیوتیک مصرف کند؟
نه در همه موارد. تصمیم درباره آنتیبیوتیک سیستمیک باید بر اساس وضعیت بالینی و توسط پزشک گرفته شود.
آیا پانسمان نقره عفونت زخم بستر را درمان میکند؟
پانسمان نقره میتواند در شرایط مشخص برای مدیریت بار میکروبی موضعی مطرح باشد، اما جایگزین درمان پزشکی عفونت منتشر یا سیستمیک نیست.
آیا زخم بستر عفونی خطرناک است؟
در صورت گسترش عفونت به بافت اطراف، استخوان یا جریان خون میتواند جدی شود. تب، بدحالی عمومی، قرمزی در حال گسترش یا بدتر شدن سریع زخم نیازمند توجه فوری هستند.
آیا زخم بستر عفونی را میتوان در خانه درمان کرد؟
بخشی از مراقبت میتواند طبق برنامه متخصص در منزل انجام شود، اما وجود علائم عفونت جدی یا سیستمیک نیازمند ارزیابی پزشکی است.
جمعبندی
زخم بستر عفونی را نمیتوان فقط از روی رنگ ترشح یا بوی زخم تشخیص داد.
افزایش درد، تغییر ترشح، گرمی، قرمزی و تورم اطراف زخم، تأخیر در بهبود و بدتر شدن وضعیت زخم میتوانند شک به عفونت را افزایش دهند.
مراقبت صحیح شامل ارزیابی زخم، پاکسازی مناسب، مدیریت بافت غیرزنده در صورت نیاز، کاهش فشار، کنترل ترشح و انتخاب پانسمان متناسب با وضعیت زخم است.
در عین حال، پانسمانهای نقره، PHMB یا سایر محصولات آنتیمیکروبیال نباید بهعنوان جایگزین ارزیابی پزشکی عفونت جدی معرفی شوند.
برای مشاهده گروههای مختلف محصولات میتوانید محصولات درمان زخم الو طب را بررسی کنید.
توجه پزشکی: مطالب این مقاله برای آموزش عمومی تهیه شدهاند و جایگزین تشخیص یا درمان توسط پزشک یا متخصص زخم نیستند. در صورت تب، علائم سیستمیک، گسترش قرمزی، احتمال عفونت عمقی یا بدتر شدن سریع زخم، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
محمد وند امیدی
[…] شناخت این علائم، مقاله زخم بستر عفونی را مطالعه […]
[…] برای شناخت دقیقتر نشانههای عفونت میتوانید مقاله زخم بستر عفونی را مطالعه […]