هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
درمان زخم بستر درجه ۳؛ راهنمای درمان و انتخاب پانسمان مناسب
زخم بستر درجه ۳ یکی از مراحل پیشرفتهتر آسیب فشاری است که در آن تخریب پوست از لایههای سطحی عبور کرده و با از بین رفتن تمام ضخامت پوست، بافتهای عمقیتر قابل مشاهده میشوند. در این مرحله ممکن است چربی زیرجلدی دیده شود و زخم دارای عمق، حفره، ترشح، اسلاف یا آندرماین باشد.
به همین دلیل، درمان زخم بستر درجه ۳ فقط به انتخاب یک پماد یا پانسمان محدود نمیشود.
مدیریت صحیح این زخم معمولاً بر چند اصل استوار است:
کاهش فشار + ارزیابی دقیق زخم + پاکسازی + مدیریت بافت مرده + کنترل ترشح + بررسی عفونت + انتخاب پانسمان مناسب + توجه به تغذیه و شرایط عمومی بیمار
اگر هنوز درباره تفاوت این مرحله با سایر درجات مطمئن نیستید، ابتدا راهنمای مراحل زخم بستر را مطالعه کنید تا تفاوت زخم بستر درجه ۱، ۲، ۳ و ۴ مشخص شود.
زخم بستر درجه ۳ چیست؟
در زخم بستر درجه ۳، تمام ضخامت پوست از بین رفته است.
در این مرحله ممکن است:
- بافت چربی زیرجلدی قابل مشاهده باشد
- بافت گرانوله در بستر دیده شود
- اسلاف وجود داشته باشد
- لبههای زخم دچار آندرماین شوند
- تونل یا حفره در زخم ایجاد شده باشد
- عمق زخم بسته به محل آن متفاوت باشد
اما در تعریف زخم بستر درجه ۳، فاشیا، عضله، تاندون، غضروف یا استخوان در معرض دید نیستند.
اگر ساختارهای عمقی مانند عضله، تاندون یا استخوان مستقیماً نمایان باشند، باید احتمال مرحله عمیقتر بررسی شود.
برای شناخت کلی علت ایجاد، علائم و اصول مراقبت از زخمهای فشاری، مقاله زخم بستر چیست؟ میتواند دید کاملتری درباره این نوع آسیب ایجاد کند.
تفاوت زخم بستر درجه ۲ و درجه ۳ چیست؟
یکی از اشتباهات رایج، یکسان در نظر گرفتن این دو مرحله است.
در زخم بستر درجه ۲ آسیب بهصورت از دست رفتن بخشی از ضخامت پوست با درم نمایان تعریف میشود و ساختارهای عمقیتر دیده نمیشوند.
اما در درجه ۳ از دست رفتن پوست تمامضخامت است و بافت چربی زیرجلدی ممکن است قابل مشاهده باشد.
به زبان ساده:
درجه ۲ → آسیب سطحیتر
درجه ۳ → از دست رفتن تمام ضخامت پوست و ایجاد زخم عمیقتر
اگر زخم در مرحله ۲ قرار دارد، راهنمای درمان زخم بستر درجه ۲ را مطالعه کنید؛ زیرا اصول انتخاب پانسمان و مدیریت آن با زخم درجه ۳ کاملاً یکسان نیست.
درمان زخم بستر درجه ۳ چگونه انجام میشود؟
برای زخم بستر درجه ۳ نمیتوان یک محصول را بهعنوان «درمان قطعی» معرفی کرد.
برنامه مراقبت باید متناسب با وضعیت واقعی زخم تنظیم شود.
مهمترین بخشهای مدیریت عبارتاند از:
۱. کاهش فشار از روی زخم
اگر فشار مداوم روی محل باقی بماند، حتی استفاده از پانسمان پیشرفته نیز ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
بسته به وضعیت بیمار ممکن است نیاز به:
- تغییر وضعیت بدن
- برنامه منظم جابهجایی
- تشک یا سطح حمایتی مناسب
- محافظت از برجستگیهای استخوانی
- کاهش اصطکاک و نیروهای برشی
وجود داشته باشد.
کاهش فشار یا Offloading یکی از پایههای اصلی مدیریت زخم فشاری است و نباید تمام تمرکز فقط روی پانسمان قرار گیرد.
۲. ارزیابی عمق و ساختار زخم
قبل از انتخاب پانسمان باید مشخص شود:
- عمق واقعی زخم چقدر است؟
- آیا حفره وجود دارد؟
- آیا تونل ایجاد شده است؟
- آیا آندرماین وجود دارد؟
- میزان ترشح چقدر است؟
- بستر زخم گرانوله است یا اسلاف دارد؟
- آیا بافت نکروتیک وجود دارد؟
- پوست اطراف چه وضعیتی دارد؟
- آیا علائم عفونت مشاهده میشود؟
این اطلاعات مستقیماً روی انتخاب روش مراقبت و پانسمان اثر میگذارند.
۳. پاکسازی زخم
پاکسازی مناسب بستر یکی از مراحل مراقبت از زخم درجه ۳ است.
هدف پاکسازی، آماده کردن بستر زخم و حذف آلودگیها و بقایای سطحی بدون آسیب غیرضروری به بافت سالم است.
روش و محلول مناسب باید با توجه به وضعیت زخم انتخاب شود و استفاده خودسرانه از مواد تحریککننده روی بافت زنده مناسب نیست.
برای آشنایی دقیقتر با این مرحله میتوانید راهنمای نحوه شستوشوی زخم را مطالعه کنید.
۴. بررسی اسلاف و بافت نکروتیک
در برخی زخمهای درجه ۳ ممکن است اسلاف یا بافت مرده در بستر وجود داشته باشد.
وجود بافت غیرزنده میتواند ارزیابی بستر را دشوار کرده و در برخی شرایط نیاز به دبریدمان ایجاد کند.
دبریدمان روشهای مختلفی دارد، از جمله:
- اتولیتیک
- آنزیمی
- مکانیکی در شرایط مشخص
- شارپ یا جراحی
- سایر روشهای تخصصی
روش مناسب به وضعیت بیمار، خونرسانی، مقدار بافت مرده، عفونت و شرایط زخم بستگی دارد.
دبریدمان زخم عمیق نباید بدون ارزیابی مناسب انجام شود.
۵. کنترل میزان ترشح زخم
زخم درجه ۳ ممکن است میزان ترشح متفاوتی داشته باشد.
هدف این نیست که زخم کاملاً خشک شود؛ بلکه باید تعادل رطوبت حفظ شود.
رطوبت بیش از حد میتواند پوست اطراف را دچار ماسراسیون کند و خشک شدن بیش از حد بستر نیز ممکن است برای فرایند ترمیم نامطلوب باشد.
به همین دلیل میزان ترشح یکی از مهمترین معیارهای انتخاب پانسمان است.
بهترین پانسمان برای زخم بستر درجه ۳ چیست؟
یک پاسخ ثابت برای تمام بیماران وجود ندارد.
بهترین پانسمان زخم بستر درجه ۳ بر اساس وضعیت خود زخم انتخاب میشود، نه فقط عدد «۳».
عواملی مانند:
- میزان ترشح
- عمق
- حفره و تونل
- اسلاف و نکروز
- وضعیت پوست اطراف
- احتمال عفونت
- درد
- محل زخم
باید در تصمیمگیری لحاظ شوند.
اگر میخواهید ابتدا با معیارهای کلی انتخاب پانسمان آشنا شوید، راهنمای بهترین پانسمان برای زخم بستر تفاوت گروههای اصلی پانسمان را توضیح میدهد.
پانسمان فوم برای زخم بستر درجه ۳
در زخمهای دارای ترشح متوسط تا زیاد، پانسمان فوم میتواند یکی از گزینههای قابل بررسی باشد.
فومها میتوانند به مدیریت ترشح کمک کرده و در عین حال محیط مرطوب مناسبی در بستر حفظ کنند.
انتخاب نوع فوم باید با توجه به:
- میزان ترشح
- عمق زخم
- پوست اطراف
- محل قرارگیری زخم
- نیاز به پانسمان ثانویه
انجام شود.
برای مشاهده گزینههای این گروه میتوانید محصولات دسته پانسمان فوم الو طب را بررسی کنید.
پانسمان آلژینات برای زخم بستر درجه ۳
در زخمهای دارای ترشح بیشتر، بهخصوص زمانی که شکل زخم عمیق یا حفرهای است، آلژینات میتواند بر اساس وضعیت زخم یکی از گزینههای قابل بررسی باشد.
آلژینات با جذب ترشحات، ساختاری ژلمانند ایجاد میکند و برای مدیریت رطوبت برخی زخمهای ترشحدار مناسب است.
این گروه معمولاً برای زخم بسیار خشک انتخاب مناسبی نیست.
برای شناخت عملکرد این پانسمان، مقاله پانسمان آلژینات توضیح میدهد که آلژینات برای چه زخمهایی مناسب است و چه زمانی نباید از آن استفاده شود.
هیدروفایبر برای زخم بستر درجه ۳
در برخی زخمهای ترشحدار، هیدروفایبر میتواند برای جذب و مدیریت اگزودا قابل بررسی باشد.
این گروه از پانسمانها با جذب ترشح و تشکیل ژل به مدیریت محیط مرطوب بستر کمک میکنند.
میزان ترشح، عمق زخم و فرم پانسمان در انتخاب آن اهمیت دارند.
در الو طب، پانسمان هیدروفایبر یوروسل یکی از محصولاتی است که برای مدیریت برخی زخمهای با ترشح متوسط تا زیاد قابل بررسی است.
هیدروژل برای زخم بستر درجه ۳
اگر بستر زخم خشک باشد یا در شرایط مشخص نیاز به تأمین رطوبت و حمایت از دبریدمان اتولیتیک وجود داشته باشد، هیدروژل میتواند یکی از گزینههای قابل بررسی باشد.
اما در زخم پرترشح معمولاً نیاز اصلی اضافه کردن رطوبت نیست.
به همین دلیل انتخاب هیدروژل باید بر اساس وضعیت بستر انجام شود، نه صرفاً به دلیل درجه ۳ بودن زخم.
یکی از گزینههای این گروه ژل هیدروزورب هارتمن است که برای تأمین رطوبت در برخی زخمهای خشک و کمترشح کاربرد دارد.
پانسمان نقره برای زخم بستر درجه ۳
وجود زخم درجه ۳ بهتنهایی دلیل استفاده از پانسمان نقره نیست.
پانسمانهای حاوی نقره زمانی بیشتر مطرح میشوند که مدیریت بار میکروبی موضعی یکی از اهداف مراقبت باشد.
بنابراین:
زخم درجه ۳ ≠ الزام به استفاده از نقره
استفاده روتین و بدون اندیکاسیون از پانسمانهای آنتیمیکروبیال توصیه نمیشود.
اگر بر اساس ارزیابی زخم نیاز به محصول حاوی نقره وجود داشته باشد، میتوانید انواع پانسمان نقره را با توجه به ساختار و کاربرد آنها مقایسه کنید.
پانسمان کلاژن برای زخم بستر درجه ۳
در برخی زخمهای مزمن، محصولات کلاژنی ممکن است برای حمایت از محیط بستر و فرایند طبیعی ترمیم مورد بررسی قرار گیرند.
اما کلاژن جایگزین پاکسازی، دبریدمان در صورت نیاز، کنترل عفونت یا کاهش فشار نیست.
در زخمهای عمیق و حفرهای، فرم فیزیکی محصول نیز اهمیت دارد؛ برای مثال یک پانسمان ورقهای و یک محصول گرانولی کلاژنی کاربرد یکسانی ندارند.
برای مقایسه محصولات این گروه میتوانید پانسمان کلاژن را در الو طب بررسی کنید.
آیا طباگرن پلاس برای زخم بستر درجه ۳ مناسب است؟
در برخی زخمهای عمیق یا حفرهای ممکن است فرم گرانولی یک محصول نسبت به پانسمان ورقهای مزیت داشته باشد.
طباگرن پلاس نقره یک پانسمان گرانولی بر پایه کلاژن و حاوی نقره است که در برخی زخمهای عمیق و حفرهای و زمانی که مدیریت بار میکروبی نیز اهمیت دارد میتواند بر اساس ارزیابی تخصصی مطرح شود.
این موضوع به معنی مناسب بودن طباگرن پلاس برای تمام زخمهای درجه ۳ نیست.
آیا زخم بستر درجه ۳ عفونی است؟
خیر.
درجه ۳ بودن زخم به معنی عفونی بودن آن نیست.
مرحله زخم میزان آسیب بافتی را توصیف میکند؛ عفونت موضوع جداگانهای است که باید بر اساس علائم بالینی بررسی شود.
علائمی که میتوانند نیاز به ارزیابی بیشتر ایجاد کنند شامل:
- افزایش درد
- قرمزی در حال گسترش
- گرمی و تورم
- ترشح چرکی
- بوی جدید یا شدید همراه با سایر علائم
- بدتر شدن زخم
- تب یا لرز
- علائم عمومی بیماری
هستند.
در صورت وجود عفونت منتشر یا علائم سیستمیک، پانسمان آنتیمیکروبیال بهتنهایی کافی نیست و بیمار باید از نظر نیاز به درمان پزشکی بررسی شود.
آیا برای زخم بستر درجه ۳ آنتیبیوتیک لازم است؟
نه برای همه موارد.
وجود یک زخم بستر درجه ۳ بهتنهایی دلیل استفاده از آنتیبیوتیک سیستمیک نیست.
آنتیبیوتیک زمانی مطرح میشود که شواهد بالینی عفونت و شرایطی که نیازمند درمان سیستمیک هستند وجود داشته باشند.
بنابراین نباید صرفاً به دلیل عمیق بودن زخم یا مثبت شدن یک کشت، بدون ارزیابی بالینی اقدام به مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک کرد.
آیا زخم بستر درجه ۳ در منزل درمان میشود؟
بخشی از مراقبت ممکن است در منزل انجام شود، اما زخم درجه ۳ یک زخم تمامضخامت و نسبتاً عمیق است و بهتر است ارزیابی اولیه و برنامه درمان آن توسط پزشک یا متخصص زخم انجام شود.
مراقبت در منزل ممکن است شامل اجرای برنامهای باشد که متخصص برای مواردی مانند:
- کاهش فشار
- جابهجایی بیمار
- پاکسازی
- تعویض پانسمان
- مراقبت از پوست اطراف
- تغذیه
- پایش علائم هشدار
تعیین کرده است.
اگر مراقبت از بیمار در منزل انجام میشود، راهنمای درمان زخم بستر در منزل میتواند اصول عمومی مراقبت خانگی را تکمیل کند.
تغذیه در زخم بستر درجه ۳
ترمیم زخم به وضعیت عمومی بدن نیز وابسته است.
در بیمار مبتلا به زخم بستر باید خطر سوءتغذیه و کمآبی بررسی شود.
دریافت کافی:
- انرژی
- پروتئین
- مایعات
- ویتامینها و مواد معدنی موردنیاز
اهمیت دارد.
اما مکملهایی مانند روی، ویتامینها یا پروتئین نباید بدون توجه به وضعیت تغذیهای بیمار به شکل خودسرانه و با وعده «درمان سریع زخم» مصرف شوند.
در افراد در معرض سوءتغذیه، ارزیابی توسط پزشک یا متخصص تغذیه میتواند ضروری باشد.
پانسمان زخم بستر درجه ۳ هر چند وقت یکبار عوض شود؟
برای همه زخمهای درجه ۳ یک زمان ثابت وجود ندارد.
زمان تعویض به مواردی مانند:
- نوع پانسمان
- میزان ترشح
- اشباع شدن پانسمان
- نشت
- وضعیت پوست اطراف
- عفونت
- دستورالعمل سازنده
- برنامه درمانی
بستگی دارد.
تعویض بیش از حد میتواند بستر را مختل کند و دیر تعویض کردن پانسمان اشباعشده نیز ممکن است باعث مشکلاتی مانند نشت و ماسراسیون پوست اطراف شود.
بنابراین عبارتهایی مانند «پانسمان زخم بستر درجه ۳ حتماً هر ۲۴ ساعت عوض شود» بدون دانستن نوع پانسمان و وضعیت زخم صحیح نیستند.
چه زمانی زخم بستر درجه ۳ نیاز به بررسی فوری دارد؟
در موارد زیر ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد:
- تب یا لرز
- قرمزی در حال گسترش
- تورم یا گرمی قابل توجه
- ترشح چرکی
- افزایش واضح درد
- بدتر شدن سریع زخم
- بوی جدید همراه با سایر علائم عفونت
- نکروز گسترده
- تونل یا آندرماین قابل توجه
- احتمال رسیدن آسیب به ساختارهای عمقی
- احتمال درگیری استخوان
- خونرسانی نامناسب
- بیمار مبتلا به دیابت یا بیماری عروقی
- عدم پیشرفت زخم با وجود مراقبت مناسب
در چنین شرایطی تغییر خودسرانه پانسمان به محصول «قویتر» راهحل مناسبی نیست.
مقایسه پانسمانها برای زخم بستر درجه ۳
| وضعیت غالب زخم | گروه پانسمان قابل بررسی |
| —————————————– | ———————————————— |
| ترشح متوسط تا زیاد | فوم |
| ترشح متوسط تا زیاد / برخی حفرهها | آلژینات |
| ترشح قابل توجه | هیدروفایبر |
| بستر خشک یا نیازمند رطوبت | هیدروژل |
| نیاز بالینی به مدیریت بار میکروبی | پانسمان آنتیمیکروبیال مانند برخی محصولات نقره |
| برخی زخمهای مزمن و نیازمند حمایت از بستر | محصولات کلاژنی |
| زخم عمیق یا حفرهای | پانسمان یا فیلر مناسب حفره بر اساس ارزیابی متخصص |
این جدول نسخه درمانی نیست؛ انتخاب نهایی باید با ارزیابی کامل زخم انجام شود.
سوالات متداول درباره زخم بستر درجه ۳
زخم بستر درجه ۳ چیست؟
در این مرحله تمام ضخامت پوست از بین رفته و ممکن است چربی زیرجلدی دیده شود. عمق زخم بسته به محل آن متفاوت است و ممکن است اسلاف، آندرماین یا تونل وجود داشته باشد.
آیا زخم بستر درجه ۳ خوب میشود؟
بهبود امکانپذیر است، اما روند آن به عمق و اندازه زخم، کاهش فشار، وضعیت تغذیه، خونرسانی، عفونت، بیماریهای زمینهای و کیفیت مراقبت بستگی دارد.
بهترین پانسمان برای زخم بستر درجه ۳ چیست؟
پانسمان واحدی برای همه موارد وجود ندارد. میزان ترشح، عمق، بستر، حفره، عفونت و پوست اطراف تعیینکننده هستند.
آیا پانسمان فوم برای درجه ۳ مناسب است؟
در برخی زخمهای درجه ۳ با ترشح متوسط تا زیاد میتواند قابل بررسی باشد.
آیا آلژینات برای زخم بستر درجه ۳ مناسب است؟
در برخی زخمهای ترشحدار و حفرهای میتواند گزینه مناسبی باشد، اما برای زخم بسیار خشک معمولاً انتخاب اصلی نیست.
آیا پانسمان نقره برای همه زخمهای درجه ۳ لازم است؟
خیر. نقره زمانی مطرح میشود که مدیریت بار میکروبی یکی از اهداف مراقبت باشد.
آیا زخم بستر درجه ۳ نیاز به دبریدمان دارد؟
اگر بافت غیرزنده یا اسلاف وجود داشته باشد ممکن است دبریدمان لازم باشد، اما نوع دبریدمان باید بر اساس وضعیت زخم و بیمار انتخاب شود.
آیا زخم بستر درجه ۳ عفونی است؟
لزومی ندارد. درجه زخم و وجود عفونت دو موضوع متفاوت هستند.
آیا زخم درجه ۳ را میتوان در خانه پانسمان کرد؟
مراقبت ممکن است در منزل ادامه پیدا کند، اما به دلیل عمق زخم بهتر است ارزیابی و برنامه درمان اولیه توسط متخصص انجام شود.
زخم بستر درجه ۳ چقدر طول میکشد خوب شود؟
زمان ثابتی ندارد و به اندازه و عمق زخم، فشار، تغذیه، بیماریهای زمینهای، عفونت، خونرسانی و پاسخ به درمان وابسته است.
جمعبندی
زخم بستر درجه ۳ یک آسیب تمامضخامت پوست است و درمان آن تنها با خرید یک پانسمان انجام نمیشود.
برای مدیریت صحیح باید:
فشار کاهش یابد، زخم ارزیابی و پاکسازی شود، بافت غیرزنده در صورت نیاز مدیریت شود، ترشح کنترل شود، عفونت بررسی شود و سپس پانسمان مناسب انتخاب شود.
نوع پانسمان نیز بر اساس شرایط زخم تعیین میشود؛ فوم، آلژینات، هیدروفایبر، هیدروژل، محصولات کلاژنی یا پانسمانهای آنتیمیکروبیال هرکدام در شرایط متفاوتی کاربرد دارند.
برای مشاهده گزینههای مختلف و مقایسه گروههای پانسمان میتوانید محصولات درمان زخم الو طب را بررسی کنید.
توجه پزشکی: زخم بستر درجه ۳ یک زخم عمیق است. این مقاله برای آموزش و کمک به شناخت اصول مراقبت تهیه شده و جایگزین ارزیابی پزشک یا متخصص زخم نیست.
محمد وند امیدی
[…] زخمهای عمیقتر اطلاعات بیشتری نیاز دارید، راهنمای درمان زخم بستر درجه ۳ بهطور اختصاصی درباره مراقبت و انتخاب پانسمان این […]
[…] اطلاعات بیشتر راهنمای درمان زخم بستر درجه ۳ را مطالعه […]